قوله ق : من تورّع بالحقيقة وجد الدّنيا حراما و الآخرة شبهة و وجد الحقّ مفردا لم يمض مع الحرام و لم يقف مع الشّبهات كسى كه قبول ورع كند بسبب حقيقت و تجليات الهى و مكاشفه و مشاهده حقتعالى يا بسبب وصول به نهايت توحيد دنيا را حرام مىداند ، و آخرت را كه اميد ثواب و عقاب و بهشت و حور و قصور است شبهه شمارد ، و حق را مىيابد در حالت تفريد از ما سوى ، و افراد ما سواى حق از حق ، و نمىرود با حرام كه دنيا است و نمىايستد با شبهات كه مطالب اخروى است كه فرموده‌اند الدّنيا حرام على اهل الآخرة و الآخرة حرام على اهل الدّنيا و كلاهما حرامان على اهل اللّه « 1 » قوله قس الفقر بحر البلاء و العلم سفينته و الوجد موجه فاذا جاء الموج غرق السّفينة فقر درياى بلاست ، و علم ، كشتى است و وجد موج اوست وقتى كه موج وجد آمد كشتى علم ظاهرى عقلى يا نقلى بلكه علم سلوك هم كه باطنى است غرق خواهد شد قوله ق الفقير الخالص الّذى لا يبقى عليه من موافقة الحقّ فى حقيقة فقره الّا مباينة اسمه من اسمه يعنى فقير خالص كسى است كه نماند بر او از موافقت حق در حقيقت فقر خود بجز مغايرت نام او از نام حق يعنى همه چيزى كه دارد انداخته حتى هستى و وجود خود را كه مخالف حق است ، و بجز حق در وجود باقى نمانده كه كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ به غير از آنكه اسم او عبد است و اسم حق معبود و رب قوله محبّة الغنىّ لربّه ممزوجة بالعطيّة يعنى دوستى سالك غنى مر پروردگار خود را آميخته است با عطيه يعنى براى عطاء دنيا و بهشت يا عطاء حالات باطنيه ، و اين محبت بمعنى ميل است كه به درجه عشق نرسيده و الّا العشق نار لا تبقى و لا تذر كه آن خالص براى دوست است و مزج و آميختگى امكان ندارد و محبة الفقير لربّه خالصة للمعطى يعنى محبت فقير مر پروردگار خود را خالص است براى خود حق كه معطى است فحقيقة الغنى وجود العطيّة و حقيقة الفقير عدمها پس حقيقت غنا وجود عطيه است و حقيقت فقر عدم آن است اگر در غنا و فقر نظر بمعنى بىنيازى از مردم و احتياج باشد ، اولى معنى عدمى است و دومى وجودى ، و نظر بر دارائيت غنى و نادارى فقير ، به عكس است خواه اين دارائيت و عدم

--> ( 1 ) حديث نبوى است كه در جامع الصغير سيوطى ص 17 ج 2 نقل شده و معنى آن اينست : دنيا براى اهل آخرت حرام است و آخرت براى اهل دنيا كه نظر بر لذائذ دنيا منحصر كرده‌اند حرام است و دنيا و آخرت هر دو براى مردان خدا حرام است كه جز حق بر چيزى نظر ندارند : قومى غم دين دارد و قومى غم دنيا